Transformaciones institucionales: arte, educación y espacio social

Authors

Keywords: Art-education, other institutionalities, emerging systems, critical transdisciplinarity

Supporting Agencies

  • EXPECT_ART. Exploring and Educating Cultural Literacy Through Art. (2024-2026). Programa Horizon Europe (HORIZON-CL2-2023-HERITAGE-01)

Abstract

The relationship between art and education not only facilitates communication between the two but also reveals an interdisciplinary tension shaped by institutional structures that define their boundaries. In recent years, however, hybrid approaches have emerged, integrating research, production, and context to foster new forms of mediation and learning. These changes respond to broader social and cultural transformations that necessitate a reassessment of their connections.

Critical perspectives on institutions and interdisciplinarity play a key role in this process, operating from outside, within, or in rupture with the system. Moreover, the growing emphasis on decolonization and the reassessment of Eurocentric structures has challenged traditional models. The convergence of art, education, and social space—driven by a combination of independent projects and cultural policies—has given rise to hybrid models in which art functions as a pedagogical tool, and pedagogy serves as a platform for creative innovation.

This process has not been spontaneous but rather the result of deliberate transformative strategies aimed at fostering more inclusive and dynamic forms of institutionalization. Consequently, the interaction among these three fields not only redefines their respective boundaries but also actively contributes to social transformation, generating learning spaces that are more critical, participatory, and attuned to contemporary realities.

Downloads

Download data is not yet available.
Metrics
Views/Downloads
  • Abstract
    0
  • pdf (Español (España))
    0

References

Antón, R. - Colaborabora (2012). Una posibilidad para-desde donde operar en relación con la categoría arte. En (auotor); Porres, A.(dir.) (2012). Mecanismes de Porositat. Interseccions entre art, educació i territori. ACVic-Eumogràfic.

Art i Escola (s.f.). https://www.artiescola.cat/ca/

Beck, U. (2002). Libertad o capitalismo. Conversaciones con Johannes Willms. Barcelona: Paidós.

Belfiore, E. (2021). Who cares? At what price? The hidden costs of socially engaged arts labour and the moral failure of cultural policy. European Journal of Cultural Studies, 25(1), 61–78. https://doi.org/10.1177/1367549420982863

Bòlit Mentor (s.f.). https://web.girona.cat/bolit/educa/bolit-mentor

Cheang, S., & Suterwalla, S. (2020). Decolonizing the Curriculum? Transformation, Emotion, and Positionality in Teaching. Fashion Theory, 24(6), 879–900. https://doi.org/10.1080/1362704x.2020.1800989

En Residència (s.f.). https://www.enresidencia.org/

Fernández Gonzalo, J. (2011). Filosofía zombi. Barcelona, Anagrama.

Foucault, M. (2012), Vigilar y castigar: Nacimiento de la prisión. Biblioteca Nueva.

Giroux, H. (2005). Border crossings. (2 Ed.). Routledge

Groys, B. (2009). Education by infection. En Madoff, H. Art School (Propositions for the 21st. Centrury) (p. 25-32). MIT Press.

Gutiérrez, L., & Creekmore, M. (2013). Cultural Institutions and the Arts. Encyclopedia of Social Work. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199975839.013.97

Habitació 1418 (s.f.) https://www.cccb.org/es/actividades/ficha/venga-monjas-last-risas/231824

Helguera, P.; Hoff, . (2011). Pedagogia no campo expandido. Bienal do Mercosul.

Helguera, P. (2010). Notes Toward a Transpedagogy. Em Art, Architecture and Pedagogy: Experiments”, en ERLICH, K. (ed.). Learning. Viralnet.net

Holmes, B. (2006). Extradisciplinary Investigations. Towards a New Critique of Institutions. En Do you remember institutional critique? https://transversal.at/transversal/0106/holmes/en

Holmes, B. (2008). Investigaciones extradisciplinares. Hacia una nueva crítica de las instituciones. En VV.AA. (2008). Producción cultural y prácticas instituyentes. Líneas de ruptura en la crítica institucional. Traficantes de Sueños, pp. 205.

Hodgson, G. M. (2011). ¿Qué son las instituciones?. Revista CS, (8), 17-53. https://doi.org/10.18046/recs.i8.1128

Idensitat (2017). Espacios Zombi – Tamporalidades Urbanas (en línea) https://www.idensitat.net/es/espacios-zombi/1346-espacios-zombi-temporalidades-urbanas

Johnson, S. (2003). “Sistemas emergentes”. Fondo de Cultura Económica.

Klein, J.T. (2017). Typologies of interdisciplinarity. En Frodeman, R.; Klein, J.T., Dos Santos, R.C. (Ed.) (2017). The Oxford Handbook of Interdisciplinarity. Oxford University Press

Krauss, R. (1986). La escultura en el campo expandido. En FOSTER, H. (ed.)(1986). La posmodernidad. Kairós.

Luhmann, N. (2000). Art as a Social System. Stanford University Press.

Luhmann, N. (2004). Sociedad y sistema. La ambición de la teoría. Planeta.

Macaya A.; Valero E. (2022). Confluencias creativas. Un análisis interpretativo de las colaboraciones entre artistas y centros educativos. Arte, Individuo y Sociedad, 34(1), 295-315. https://doi.org/10.5209/aris.73872

(Autor). (año). Entre art i educació. Institucions híbrides, pràctiques experimentals i territoris per definir. En Acaso, M., Bosch, E., Carbó, G., Centelles, J. et all. Més enllà del binomi cultura i educació: aproximacions des de l’àmbit local. Barcelona: Diputació de Barcelona.

(Autor).; Porres, A. (Dir.) (año). Mecanismes de Porositat. Interseccions entre Art, Educació i Territori. ACVic-Eumogràfic.

(Autor).; Moliner, M. (año). Assemblearisme i Art. En Estat de la Cultura i les Arts 06_2018. pp. 85-93. Consell Nacional per la Cultura i les Arts.

Radiació+++ (s.f.). https://www.lapanera.cat/es/programas-publicos/radiacio-1

Rancière, J. (2003). El maestro ignorante. Cinco lecciones sobre la emancipación intelectual. Barcelona: Editorial Laertes.

Rogoff, I. (2011). El Giro. Arte y Políticas de Identidad, 4, 253–266. https://revistas.um.es/reapi/article/view/146111

Rogoff, I. (2008). Turning. e-flux journal # 0, november 2008. https://www.e-flux.com/journal/00/68470/turning/

Rutherford, J. (2003). Categorías zombis: Entrevista a Ulrich Beck. En Ulrich Beck y Elisabeth Beck-Gernsheim, La individualización. El individualismo institucionalizado y sus consecuencias sociales y políticas. Barcelona: Paidós.

Sancho-Gil, J. M., & Hernández-Hernández, F. (2018). La profesión docente en la era del exceso de información y la falta de sentido. Revista de Educación a Distancia (RED), 18(56). https://revistas.um.es/red/article/view/321491

Sandra T. & Wouter H. (2015). Art in transition. Manifesto for participatory art practices. De¯mos & CAL-XL.

Santiago Muñoz, A. (2017). La sociedad de control: una mirada a la educación del siglo XXI desde Foucault. Revista de Filosofía, vol.73. http://dx.doi.org/10.4067/S0718-43602017000100317

Sanz, T., & Rodriguez-Labajos, B. (2021). Does artistic activism change anything? Strategic and transformative effects of arts in anti-coal struggles in Oakland, CA. Geoforum, 122, 41–54. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2021.03.010

Schwittay, A. (2023). Teaching critical hope with creative pedagogies of possibilities. Pedagogy, Culture & Society, 33(1), 1–19. https://doi.org/10.1080/14681366.2023.2187439

Simon, N. (2010). The Participatory Museum. Museum ZO. https://participatorymuseum.org

Stoller, A. (2020). A Case for Critical Interdisciplinarity: Interdisciplinarity As Democratic Education. En Issues In Interdisciplinary Studies, Vol. 38 (1-2), Spring / Fall 2020

Universidad Nómada (2008). Prototipos mentales e instituciones monstruo. Algunas notas a modo de introducción. En Transversal: Instituciones Monstruo https://transversal.at/transversal/0508/universidad-nomada/es

Villa, Manuela. (2017). Experimentos de institucionalidad híbrida. En VV.AA (2017). Ni arte ni educación. Una experiencia en la que lo pedagógico vertebra lo artístico. Comunidad de Madrid - Matadero Madrid.

VV.AA. (2008). Producción cultural y prácticas instituyentes. Líneas de ruptura en la crítica institucional. Traficantes de Sueños.

Wali, A., & Collins, R. K. (2023). Decolonizing Museums: Toward a Paradigm Shift. Annual Review of Anthropology, 52(1), 329–345. https://doi.org/10.1146/annurev-anthro-052721-040652

Zona Intrusa (sf). http://www.mataroartcontemporani.cat/posts_projectes/zona-intrusa/

Published
31-01-2026
How to Cite
Parramon Arimany, R. (2026). Transformaciones institucionales: arte, educación y espacio social. Arte Y Políticas De Identidad, 34, 118–137. Retrieved from https://revistas.um.es/reapi/article/view/652301