Recede in te ipse quantum potes: filosofía y autoexilio en las epistulae morales ad Lucilium de Séneca
Resumen
Este artículo analiza cómo Séneca renegocia su imagen social en las epistulae morales ad Lucilium tras su retiro de facto de la corte neroniana (62-65 d.C.). A lo largo de su colección epistolar, pero con especial énfasis en las primeras cartas, Séneca establece las cláusulas hermenéuticas de su secessus, definiendo cómo debe ser interpretado su silencio político. Mediante la construcción de una identidad filosófica que eclipsa su pasado político, las cartas van delineando una suerte de modelo de cómo debe practicarse la filosofía estoica bajo un régimen autocrático, modelo que lo tiene como principal exemplum. Este modelo, que se construye a contrapelo de la imagen desfavorable del estoicismo imperante en ese momento, no solo persigue la finalidad apologética de legitimar su modus operandi, sino que, en paralelo, va configurando su retiro filosófico como una forma de autoexilio, en el que la dedicación a la filosofía enmascara un fuerte gesto de disidencia.
Descargas
-
Resumen34
-
pdf27
Citas
Ediciones
Arrighetti, G. (1960) Epicuro. Opere, Torino: Einaudi.
Braund, S. M. (2009) Seneca: De Clementia. Edited with Introduction, Translation, and Commentary, Cambridge: Cambridge University Press.
Castiglioni, L. (1948) L. Annaei Senecae Dialogorum libri IX-X: De tranquillitate animi, De brevitate vitae, Torino: Paravia.
Codoñer Merino, C. (1979) L. Annaei Senecae Naturalium Quaestionum libri, Madrid: CSIC.
Heubner, H. (1983) P. Cornelii Taciti libri qui supersunt. Tom. I, Fasc. 2: Ab excessu divi Augusti Annalium libri XI-XVI, Stuttgart / Leipzig: Teubner.
Kaster, R. A. (2016) C. Suetoni Tranquilli De vita Caesarum libri VIII, Oxford: Oxford University Press.
Reynolds, L. D. (1965) L. Annaei Senecae ad Lucilium Epistulae Morales, Oxford: Oxford University Press.
Estudios
Allegri, G. (2014) «Il filosofo e il princeps: gratitudine e beneficium nella lettera 73 di Seneca», Paideia 69, pp. 259–284.
Armisen-Marchetti, M. (1995) «Sénèque et l'appropriation du temps», Latomus 54, pp. 547-64.
Bartsch, S. (1994) Actors in the audience: theatricality and doublespeak from Nero to Hadrian, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Bartsch, S. (2006) The mirror of the self: sexuality, self-knowledge, and the gaze in the early Roman Empire, Chicago: University of Chicago Press.
Bartsch, S. (2017) «Philosopher and the State under Nero», en Bartsch, S., Freundenburg, K. y Littlewood, C. (eds.), The Cambridge Companion to the Age of Nero, Cambridge: Cambridge University Press, pp.151-163.
Bauman, R. (1967) The crimen maiestatis in the Roman Republic and the Augustan Principate, Johannesburg: Witwatersrand University Press.
Bauman, R. (1974) Impietas in principem: A Study of Treason Against the Roman Emperor with Special Reference to the First Century AD. Munich: Beck.
Berno, F.R. (2023) Roman luxuria: a literary and cultural history. Oxford; New York: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780192846402.001.0001
Berno, F.R. (2024) «La concessione dell’otium. Nerone e la lettera 73 di Seneca», Scienze dell’Antichità (Roma: Università degli Studi di Roma “La Sapienza”), pp. 209-222.
Brunt, P.A. (1975) «Stoicism and the Principate», PBSR 43, pp. 7–35.
Bryan, J. (2013) «Neronian philosophy», en Buckley, E. y Dinter, M.T. (eds.), A Companion to the Neronian Age, Malden, M.A.: Wiley-Blackwell, pp. 134–48.
Cèbe, J.P. (1966) La caricature et la parodie dans le monde romain antique des origines à Juvénal, Paris: E. de Boccard.
Edwards, C. (1997) «Self-scrutiny and self-transformation in Seneca's letters » , G&R 44, pp. 23-38. https://doi.org/10.1093/gr/44.1.23
Edwards, C. (2015) «Absent Presence in Seneca’s Epistles: Philosophy and Friendship», en Bartsch, S. y Schiesaro, A. (eds.), The Cambridge Companion to Seneca, New York: Cambridge University Press, pp. 41-53. https://doi.org/10.1017/CCO9781139542746.005
Edwards, C. (2021) «Looking for the Emperor in Seneca’s Letters», en Geue, T. y Giusti, E. (eds.), Unspoken Rome. Absence in Latin Literature and its Reception, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 165-184. https://doi.org/10.1017/9781108913843.010
Gagliardi, D. (1998) Il tempo in Seneca filosofo, Napoli: M. D’Auria.
Garbarino, G. (1997) «Naufragi e filosofi (a proposito dell’epistola 87 a Lucilio)», Paideia 52, pp. 147-156.
Graver, M. R. (1996) Therapeutic Reading and Seneca’s Moral Epistles, PhD Dissertation, Brown University, mimeo.
Graver, M. R. (2016) «The Emotional Intelligence of Epicureans: Doctrinalism and Adaptation in Seneca’s Epistles», en Williams, G.D. y Volk, K. (eds.), Roman Reflections. Studies in Latin Philosophy. New York: Oxford University Press, pp. 192-210.
Griffin, M. T. (1976) Seneca: A Philosopher in Politics, Oxford: Oxford University Press.
Griffin, M.T. (1989) «Philosophy, Politics, and Politicians at Rome», en Barnes, J. - Griffin, M. (eds.), Philosophia Togata I. Essays on Philosophy and Roman Society, Oxford, Clarendon Press, pp. 1-37.
Griffin, M. T. (1996) «Cynicism and the Romans: Attraction and Repulsion», en Bracht Branham, R. y Goulet-Cazé, M.O. (eds.), The Cynics. The Cynic Movement in Antiquity and Its Legacy, Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press, pp. 190–204.
Guillemin, A.M. (1957) «Sénèque, second fondateur de la prose latine», REL 35, pp. 265-284.
Habinek, T. (2000) «Seneca’s renown: gloria, claritudo, and the replication of the Roman elite», ClAnt 19, pp. 264-303.
Habinek, T. (2014) «Imago suae uitae. Seneca’s life and career», en Damschen, G. y Heil, A. (eds.), A Companion to Seneca, Leiden: Brill, pp. 3-31.
Hadot, I. (2014) Seneque: direction spirituelle et pratique de la philosophie, Paris: Librairie Philosophique.
Henderson, J. (2004) Morals and villas in Seneca's Letters, Cambridge: Cambridge University Press.
Hijmans, B.L. (1976) Inlaboratus et facilis: aspects of structure in some letters of Seneca
(Mnemosyne suppl. 38), Leiden: Brill.
Hine, H. M. (2016) «Philosophy and philosophi from Cicero to Apuleius», en Williams, G.D. y Volk, K. (eds.), Roman Reflections. Studies in Latin Philosophy. New York: Oxford University Press, pp. 13–29.
Hine, H. M. (2017) «Philosophical Authority in the Younger Seneca», en König, J. y Woolf, G. (eds.), Authority and Expertise in Ancient Scientific Culture, Cambridge, Cambridge University Press, pp. 58-82.
Inwood, B. (2005) Reading Seneca: Stoic Philosophy at Rome, Oxford & New York: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780199
250899.001.0001
Ker, J. (2009a) The deaths of Seneca, Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195387032.001.0001
Ker, J. (2009b) «Outside and Inside: Senecan strategies», en Dominik, W., Garthwaite, J. y Roche, P.A. (eds.), Writing Politics in Imperial Rome, Leiden-Boston: Brill, pp.249-271.
Lana, I. (1991) «Le lettere a Lucilio nella letteratura epistolare», en Grimal, P. (ed.), Seneque et la prose latine (Entretiens Fondation Hardt), Geneva: Fondation Hardt, pp. 253-302.
Levick, B. (2003) «Seneca and money», en De Vivo, A. y Lo Cascio, E. (eds.), Seneca uomo politico e l'età di Claudio e di Nerone: Atti del Convegno Internazionale (Capri 25–27 marzo 1999), Bari, pp. 211–28.
Long, A.A. (2009) «Seneca on the Self: Why Now?», en Bartsch, S. y Wray, D. (eds.), Seneca and the Self, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 20-36.
Lotito, G. (2001) Suum esse: forme dell'interiorità senecana, Bologna: Montiglio.
Mas, S. (2006) Pensamiento romano: una historia de la filosofía en Roma, Valencia: Tirant Lo Blanch.
Maurach, G. (1970) Der Bau von Senecas Epistulae morales, Heidelberg: Carl Winter.
Mazzoli, G. (1989) «L’ ‘Epistulae morales ad Lucilium’ di Seneca: Valore letterario e filosofico», ANRW 36/2, pp. 1823-1877.
Mazzoli, G. (1991) «Effetti di cornice nell'epistolario di Seneca e Lucilio», en Setaioli, A. (ed.), Seneca e la cultura, Perugia: Università degli Studi di Perugia, pp. 67-88.
Morford, M. P. O. (2002) The Roman philosophers: from the time of Cato the Censor to the death of Marcus Aurelius, London and New York: Routledge/Taylor & Francis.
Nussbaum, M. C. (1994) The therapy of desire: theory and practice in Hellenistic ethics, Princeton: Princeton University Press.
Panizza, L. (1983) «Textual interpretation in Italy, 1350-1450: Seneca's Letter 1 to Lucilius», Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 46, pp. 40-62.
Pià Comella, J. (2019) «Quand un milliardaire fait l’éloge de la pauvreté. Les cynismes de Sénèque dans les Lettres à Lucilius», RThPh 151, pp. 393–420.
Rudich, V. (1997) Dissidence and Literature under Nero: The Price of Rhetoricism, London/New York: Routledge.
Russo, M. (2024) Flattery in Seneca the Younger: theory and practice. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780192858115.001.0001
Scaringella, V. (2014) «L’epistola 73 senecana e l’affermazione del filosofo-deus», BStudLat 44, pp.147-156.
Scarpat, G. (1975) Lettere a Lucilio. Libro primo (epp.I-XII). Testo, introduzione, versione e commento, Brescia: Paideia.
Sellars, J. (2013) «Seneca’s Philosophical Predecessors and Contemporaries», en Damschen, G. y Heil, A. (eds.), Brill’s Companion to Seneca. Brill's Companions in Classical Studies. Leiden: Brill, pp. 97-112.
Setaioli, A. (1988) Seneca e i Greci: citazioni e traduzioni nelle opere filosofiche, Bologna: Pàtron Editore.
Traina, A. (1974) Lo stile drammatico del filosofo Seneca. Bologna: Pàtron Editore.
Tutrone, F. (2023) Healing Grief. A Commentary on Seneca’s Consolatio ad Marciam, Berlin/Boston: De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783111014845
Veyne, P. (2003) Seneca. The Life of a Stoic, New York-London: Routledge.
von Albrecht, M. (1989) Masters of Roman prose, trad. N. Adkin, Liverpool: Francis Cairns.
Wilcox, A. (2012) The Gift of Correspondence in Classical Rome. Friendship in Cicero’s Ad Familiares and Seneca’s Moral Epistles, Madison: The University of Wisconsin Press.
Williams, G.D. (2006). «States of Exile, States of Mind: Paradox and Reversal in Seneca’s Consolatio ad Helviam Matrem», en Volk, K. y Williams, G. (eds.), Seeing Seneca Whole: Perspectives on Philosophy, Poetry and Politics, Leiden: Brill, pp.147–73.
Williams, G.D.- Volk, K. (eds.) (2016) Roman Reflections: Studies in Latin Philosophy, Oxford, Oxford University Press.
Wilson, M. (2015) «Quae quis fugit damnat: Outspoken Silence in Seneca’s Epistles», en Baltussen, H. y Davis, P.J. (eds.), The Art of Veiled Speech. Self-Censorship from Aristophanes to Hobbes, Philadelphia: University of Pennsylvania Press, pp. 137-156.
Las obras que se publican en esta revista están sujetas a los siguientes términos:
1. El Servicio de Publicaciones de la Universidad de Murcia (la editorial) conserva los derechos patrimoniales (copyright) de las obras publicadas, y favorece y permite la reutilización de las mismas bajo la licencia de uso indicada en el punto 2.
2. Las obras se publican en la edición electrónica de la revista bajo una licencia Creative Commons Reconocimiento-NoComercial-SinObraDerivada 3.0 España (texto legal). Se pueden copiar, usar, difundir, transmitir y exponer públicamente, siempre que: i) se cite la autoría y la fuente original de su publicación (revista, editorial y URL de la obra); ii) no se usen para fines comerciales; iii) se mencione la existencia y especificaciones de esta licencia de uso.
3. Condiciones de auto-archivo. Se permite y se anima a los autores a difundir electrónicamente las versiones pre-print (versión antes de ser evaluada) y/o post-print (versión evaluada y aceptada para su publicación) de sus obras antes de su publicación, ya que favorece su circulación y difusión más temprana y con ello un posible aumento en su citación y alcance entre la comunidad académica. Color RoMEO: verde.




